به كسى كه زنده نمىكند و نمىميراند و بىنياز نمىكند چيزى را از تو . و حال آنكه رياء ، درختى است كه ثمر نمىدهد مگر شرك خفى را ؛ و اصل آن درخت ، نفاق است كه مخالفت ظاهر با باطن است . و گفته مىشود از براى رياكننده در نزد ميزان : « بگير ثواب عمل خود را از كسى كه شريك كرده‌اى او را با من ! » . پس نظر كن چه كس را عبادت مىكنى ؟ و كه را دعا مىكنى ؟ و كه را اميد دارى ؟ و كه را خوف دارى ؟ و بدان آنكه تو قدرت ندارى بر پنهان كردن چيزى از باطن خود بر معبود خود ، و حال‌آنكه مىگردى خدعه كرده شده به نفس خود ؛ يعنى نفس با تو در ريا خدعه مىكند ؛ فرمود حقّ تعالى : « خدعه مىكنند خدا و مؤمنين را و حال‌آنكه خدعه نمىكنند مگر نفوس خود را ، و شاعر نيستند » . و اكثر وقوع ريا ، در نظر است و اكل و كلام و راه رفتن و نشستن و لباس و خنده ؛ و قبيح‌ترين رياء ، در نماز و حجّ و جهاد و قرائت « قرآن » و ساير عبادات ظاهره است . و كسى كه خالص گردانيد از براى حقّ تعالى باطن خود را ، و فروتنى كرد از براى او به قلب خود ، و ديد نفس خود را مقصّر بعد از بذل كردن وسع و طاقت خود ، مىيابد شكر و سپاس حقّ تعالى را بر اخلاص خود حاصل ؛ يعنى اجر جزيل از حقّ تعالى مىيابد ، و مىباشد از كسانى كه اميد داشته شده است از براى او خلاصى از رياء و نفاق ، وقتى كه مستقيم و ثابت گردد بر اخلاص در هر حال . تحقيق تفصيلى بدان به درستى كه رياء ، از امّهات « 2 » صفات ذميمه و اخلاق رذيلهء عظيم الضّرر در دين و عبادات است ، و غصنى است از اغصان شجرهء خبيثهء

--> ( 2 ) - مادران ، اصل‌ها و منشأها